07.01.2010

         Cygańskie stroje, cygańska muzyka, cygańskie obyczaje… Biały wóz, gwieździste niebo, unoszące się ku górze iskry ogniska… Zapach świeżo pieczonego chleba i szirin… Bo tam gdzie Cyganie, tam radość i zabawa. I tak też było. W gmachu Książnicy Pomorskiej odbyła się inauguracja drugiej wystawy zatytułowanej „Szirin Szach”, której pomysłodawczynią jest prezes Stowarzyszenia Romów „Patra” Pyrzyce Krystyna Tabaczyk.

       W dniu piątego stycznia 2011 roku o godzinie 18:30 w szczecińskim budynku Książnicy Pomorskiej odbyła się druga inauguracja wystawy poświęconej Romom z ziemi pyrzyckiej pod tytułem „Szirin Szach” (pierwszy wernisaż miał miejsce rok temu w Barlinku – przyp. red.). Szirin Szach to tak naprawdę nazwa tradycyjnej romskiej potrawy: słodkiej kapusty na gęsto z dodatkiem zasmażki z mąki i słodkiej papryki; przyrządzana według określonej romskiej receptury.
        Z Pyrzyc o godzinie 16:30 odjechał wynajęty specjalnie na tę uroczystość autobus wraz z gospodarzami wystawy oraz z zaproszonymi gośćmi. W sumie rozdanych zostało 150 zaproszeń, rozwieszone zostały plakaty.
        Atrium biblioteki wypełniło się tłumem zainteresowanych oraz władzami naszego regionu. Gości powitała prezes Stowarzyszenia „Patra”, serdecznie dziękując za przybycie oraz zapraszając do oglądania wystawy, po czym przekazała głos dyrektorowi Książnicy, panu Lucjanowi Bąbolewskiemu . Pełnomocnik wojewody zachodniopomorskiego pani Mellni Kopańska wygłosiła mowę, w której podziękowała Romom za organizację, zaangażowanie oraz pracę na rzecz integracji kultury romskiej z kulturą polską.
        W 2005 roku został złożony przez Krystynę Tabaczyk wniosek o możliwość założenia w Pyrzycach pierwszej romskiej restauracji, na co zostały przeznaczone częściowe fundusze. Pełnomocnik wojewody zapowiedziała, iż wspólnie z nowo wybranym burmistrzem Pyrzyc będzie starała się dokończyć finalizację przedsięwzięcia, jakim jest wspomniana restauracja, a także zapowiedziała, iż ma nadzieję, że przyszłoroczny wernisaż odbędzie się w nowo wyremontowanym budynku Pyrzyckiego Domu Kultury. W nim także stowarzyszenie „Patra” otrzymało w czerwcu 2010 roku pomieszczenie na prowadzenie swojej działalności i tym samym utworzenie własnej niezależnej siedziby. Poza tym Mellni Kopańska uhonorowała prezes stowarzyszenia dyplomem gratulacyjnym.

        Na uroczystości nie zabrakło także władz miasta i gminy Pyrzyce: Burmistrza Jerzego Marka Olecha, przybyłego na wystawę wraz z innymi delegatami gminy. Burmistrz wygłosił krótką mowę w której wspominał lata swojej młodości, wozy cygańskie, w których to Romowie po raz pierwszy przyjechali do Pyrzyc, czy wiekową Romkę gotującą „leczący” rosół. W swoim przemówieniu podziękował Krystynie Tabaczyk za zaangażowanie w życie i rozwój stowarzyszenia składając na jej ręce bukiet kwiatów. „Romowie są po prostu nasi” – powiedział burmistrz podsumowując swoją wypowiedź.
        Gościem specjalnym była pani Romana Kaszczyc, prowadząca zajęcia plastyczne w Barlinku. Zaangażowana w rozwój stosunków z Romami zaprezentowała tomik poezji romskiej oraz wygłosiła krótką mowę na temat ich kultury, życia i codzienności.
        W latach ’60 i ’70 ubiegłego wieku, kiedy pierwsi Romowie ze szczepu Lowarzy przybyli na tereny dzisiejszych ziem pyrzyckich, nie potrafili oni ani czytać ani pisać. Byli odizolowaną grupą społeczną, której większość unikała lub po prostu się bała. Żyli w hermetycznym środowisku, co powodowało także, iż z nich szydzono, naśmiewano się. Mieli problem z asymilacją, lecz także prześladowania i system polityczny ówczesnego państwa polskiego nie pozwalał im na normalne funkcjonowanie. Jednak mimo oporów i trudności wiedli życie, gdyż nie mając własnego państwa, wierzyli, że w końcu ich sytuacja musi się polepszyć. Przełom nadszedł wraz z upadkiem muru berlińskiego i rozpoczynającym się procesem transformacyjnym w krajach byłego Związku Radzieckiego. Romowie zostali uznani za mniejszość narodową zamieszkującą ziemie polskie, a ponadto zostały im przyznane prawa zgodne z prawami mniejszości narodowych. Poza tym Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji wspiera rozwój kultury romskiej, finalizując między innymi „Program na rzecz społeczności romskiej w Polsce”, czego przykładem jest dotowana książka „Romowie na Ziemi Pyrzyckiej – Lowarzy”, autorstwa Krystyny Tabaczyk.
        W latach ’60 i ’70 ostatniego stulecia na ziemie prisańskie przybyły rodziny: Pawłowskich, Łakatoszów, Tabaczyków oraz Makułów. Do dnia dzisiejszego zamieszkują powiat pyrzycki, a większość z nich Pyrzyce uznaje za swoją „małą ojczyznę”.
        Stowarzyszenie Romów „Patra” zajmuje się nie tylko szerzeniem kultury romskiej, lecz także stara się dzięki niemu promować miasto i gminę. Prace prezentowane podczas wystawy powstały w trakcie warsztatów artystycznych organizowanych m.in. w Barlinku. Brały w nim udział nie tylko dzieci romskie, czy pochodzące z rodzin polsko – romskich, lecz także sami dorośli, rodzice, opiekunowie. Warsztaty cieszą się dużą popularnością, a uczestnictwo w nich jest bezpłatne.
        W trakcie trwania występu zespołu „Cierchaj” („Gwiazda”), będącego jednym z elementów składowych stowarzyszenia „Patra” pod kierownictwem Zygmunta Tabaczyka, serwowany był prawdziwy, własnoręcznie przygotowany i wypiekany chleb romski, a także kapusta szirin oraz napoje w postaci herbaty i soku. Dla najmłodszych uczestników wernisażu przygotowano słodkości.
        Na wystawie wyeksponowane zostały przedmioty użytku codziennego z ostatnich 50 lat oraz odwieczne stroje cygańskie. W gablotach znajdują się także zdjęcia rodzin romskich z początku ich osadnictwa na terenie Pyrzyc oraz wspomniane prace malarskie stanowiące romski dorobek kulturalny. Atmosferę umilała cygańska muzyka oraz występ pyrzyckich „Cyganek” w przepięknych tradycyjnych kolorowych strojach.
        Uroczystość zakończyła się o godzinie 20:00. Dla odwiedzających wystawę pozostawiona została księga pamiątkowa, do której można wpisać swoje uwagi, pochwały dotyczące wystawy. Należy dodać, iż nie odbyłaby się ona bez zaangażowania obu stron – Książnicy Pomorskiej, Urzędu Wojewódzkiego oraz inicjatora – Prezesa Stowarzyszenia „Patra” Krystyny Tabaczyk.
        Wernisaż zorganizowany został profesjonalnie. Salę pod piramidą wypełniała wspaniała atmosfera, kultura na najwyższym poziomie. Takie inauguracje to najlepszy sposób, aby dowieść, że uprzedzenia czy stereotypy to tylko zakorzeniona ułuda, którą siłą woli każdy indywidualnie może pokonać. Wystawę można oglądać do 26 stycznia.